Carl Devlies

De Morgen, 10/02/2010

Ongeveer een vierde van de 12.000 door de Centrale Dienst voor de Bestrijding van Valsheden - Documenten (CDBV-D) gecontroleerde identiteitspapieren zijn vervalsingen. Dit is een lichte daling ten opzichte van 2008. Het CDBV-D stelt wel vast dat de afgelopen jaren twee manieren van vervalsen aan populariteit winnen: de legale identiteitspapieren van een lookalike overnemen of zich op basis van valse papieren een nieuwe identiteit aanmeten.

Ook van gestolen blanco identiteitsdocumenten maken criminelen handig gebruik om nieuwe identiteiten te creëren. Recente gegevens van het Schengen Informatie Systeem tonen aan dat de voorbije vijftien jaar in alle Schengenlanden 341.956 blanco identiteitspapieren werden ontvreemd. Van 'Mekka voor paspoortenfraude' is België echter uitgegroeid tot koploper in de bestrijding ervan.

Met het CDBV-D heeft België een eigen dienst, vijf man sterk, om identiteitsdocumenten te controleren op hun echtheid. Precieze cijfers volgen nog in het jaarverslag, maar diensthoofd Alain Boucar berekende al wel dat er vorig jaar ongeveer 12.000 documenten werden gecontroleerd. Ongeveer een vierde daarvan waren vervalsingen. "In 2008 hebben we ongeveer evenveel documenten nagekeken en lag het aantal vervalsingen iets hoger, maar het gaat zeker niet om een significante afwijking", weet Boucar.

Veroudering als excuus

Hij signaleert wel twee manieren van vervalsen die aan een stevige opmars bezig zijn. "Het gebruik van lookalikes geraakt meer ingeburgerd. De papieren - wettelijk in orde - van een dubbelganger worden gestolen of overgekocht, waardoor een andere persoon die identiteit kan aannemen", aldus Boucar. Die wisseltruc is niet altijd even makkelijk te detecteren. Afrikaanse of Aziatische gelaatstrekken zijn voor mensen van West-Europese origine minder eenvoudig van elkaar te onderscheiden, en omgekeerd. Een vaak gebruikt excuus is ook veroudering. "Dan claimt de persoon in kwestie dat hij of zij niet meer op de pasfoto lijkt omdat die heel lang geleden genomen is."

Het CDBV-D wordt ook vaker geconfronteerd met, wat heet, 'intellectuele valsheid', vult Boucar aan: "Door valse identiteitspapieren uit het buitenland te gebruiken, wordt gepoogd Belgische papieren te pakken te krijgen. Probeer maar eens na te gaan of een vijftig jaar oude geboorteakte uit Afghanistan waarheidsgetrouw is." De betrouwbaarheid van sommige buitenlandse administraties vereenvoudigt de zaken er ook niet op. "In ruil voor de nodige centen durft het in sommige landen al wel eens mogelijk zijn om zich een nagelnieuwe identiteit aan te schaffen."

Valse papieren variëren in prijs van 25 euro - "die halen we er direct uit" - tot 5.000 euro. Volledig nagemaakte papieren kosten het minste geld. Als er originele documenten aan te pas komen, gaat de prijs snel de hoogte in.

"Valse identiteitsbewijzen worden voor werkelijk alle criminele activiteiten gebruikt, van illegale immigratie tot drugs- en mensenhandel", weet staatssecretaris voor Fraudebestrijding Carl Devlies (CD&V). "Het gaat om een grootschalig internationaal probleem. Ook in België circuleren er heel wat valse documenten, hoewel wel opgemerkt mag worden dat er de afgelopen jaren sprake is van een aanzienlijke verbetering."

'Grootste bedreiging'

Eind jaren 1990 was België nog "een mekka voor paspoortenfraude", wist de Amerikaanse krant The New York Times toentertijd te melden. De internationale media-aandacht kwam er nadat de Afghaanse verzetsleider Massoed in 2001 werd vermoord. De twee daders maakten gebruik van Belgische blanco paspoorten. Duizenden lege paspoorten werden gestolen uit gemeentehuizen en ambassades. Criminelen van het meest diverse allooi vulden die vervolgens in en gebruikten ze naar eigen goeddunken.

"Er was vroeger inderdaad sprake van een serieus probleem", bevestigt Margaux Donckier, woordvoerder van minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom (Open Vld). "De laatste jaren is heel de procedure aangescherpt zodat het veel moeilijker is blanco identiteitsdocumenten te pakken te krijgen. Identiteitskaarten en paspoorten worden geprint op één centrale plaats. Van daaruit worden ze verstuurd naar de verschillende gemeentes, met alle gegevens dus al ingevuld, wat bijgevolg een serieuze verbetering van de veiligheid betekent."

Afgelopen weekend meldde het NRC Handelsblad nog op basis van gegevens van het Schengen Informatie Systeem dat er op vijftien jaar tijd 341.956 blanco paspoorten, identiteitskaarten, visumstickers en rijbewijzen gestolen zijn. Eerder noemde de secretaris-generaal van Interpol Richard K. Noble in een gesprek met CNN paspoortfraude "de grootste bedreiging voor de globale veiligheid." Volgens hem moet de controle op valse identiteitsdocumenten een speerpunt worden in het antiterrorismebeleid. "Neem nu controles op luchthavens. We verliezen te veel tijd met het controleren - bagagecheck, fouilleren - van mensen over wie we ons echt niet druk moeten maken. Het is als zoeken naar een naald in een hooiberg. We moeten ons focussen op de reisdocumenten", besloot hij.