Carl Devlies

Geachte dames en heren uit de academische, justitiële, administratieve en politieke wereld,

Het is met veel genoegen dat ik bij het begin van deze studiedag ‘Sociale geschillen. Van controle tot veroordeling’ een aantal overwegingen en inzichten met u zou willen delen, niet zozeer om te anticiperen op de bijdragen van de individuele sprekers maar eerder om aan te geven hoe de topics van deze studiedag zich situeren binnen het actueel politiek-maatschappelijk kader en hoezeer deze onderwerpen beklijven.

Geachte dames en heren uit de academische, justitiële, administratieve en politieke wereld,

Het is met veel genoegen dat ik bij het begin van deze studiedag ‘Sociale geschillen. Van controle tot veroordeling’ een aantal overwegingen en inzichten met u zou willen delen, niet zozeer om te anticiperen op de bijdragen van de individuele sprekers maar eerder om aan te geven hoe de topics van deze studiedag zich situeren binnen het actueel politiek-maatschappelijk kader en hoezeer deze onderwerpen beklijven.

Fraude is niet alleen een ernstig verstorend gegeven voor de normale werking van de arbeidsmarkt en van de economie (met bonafide werkgevers èn werknemers als slachtoffer), maar het brengt tevens de geloofwaardigheid en de financiering van de overheid en van het stelsel van de sociale zekerheid in gevaar. In periodes van begrotingsopmaak wordt dan ook nogal gemakkelijk in de richting van fraudebestrijding gewezen als eenvoudige of voor de hand liggende remedie om een nog resterend tekort weg te schrijven maar het puur budgettair oogmerk vervalt in het niets bij de soms ernstige aantastingen van de menselijke waardigheid die met fraude gepaard gaan, zoals de interferentie met de dossiers rond mensenhandel pijnlijk aantoont.

De juiste omvang van fraude in zijn grote verscheidenheid is moeilijk kwantificeerbaar, mede ook door het ontbreken van geconsolideerde definities of van een niet eenduidig begrippenapparaat (zie maar de begripsvermenging zwartwerk, ondergrondse economie, niet-aangegeven arbeid, …) De percentages over de frauderatio’s die soms circuleren, moeten dan ook met de nodige omzichtigheid worden gelezen. Wel wordt meer en meer duidelijk dat de centrale ligging en positie van België ons land bijzonder gevoelig maken voor nieuwe vormen van georganiseerde fraude. De berichten over onze havens of luchthavens als draaischijf voor nepgeneesmiddelen, de C4-caroussels, de problematische opvolgingsmogelijkheden bij de detachering van buitenlandse werknemers, internetfraude, dossiers over fictieve postbusadressen en witwasconstructies, het zijn allen voorbeelden van het gegeven dat een steeds meer internationaliserende fraude gretig gebruik maakt van de infrastructurele en geografische voordelen van ons land.

Een verantwoordelijke overheid dient dan ook een krachtig antwoord te formuleren op deze voortdurende en snel evoluerende bedreigingen van ons economisch en sociaal weefsel. Precies daarom heeft de regering de coördinatie van de fraudebestrijding aan één specifiek staatssecretariaat toevertrouwd. Dit moet een eenduidige centrale aansturing van de controle- en opsporingsdiensten mogelijk maken en tezelfdertijd de slagkracht van het beleid inzake fraudebestrijding verhogen.

Een minstens even belangrijke passage uit het regeerakkoord stipuleerde eveneens dat bij het innen van de belastingen en het bieden van sociale bescherming een behoorlijke en billijke toepassing van de regelgeving essentieel is. De regering heeft zich daarbij voorgenomen er nauwgezet op toe te zien dat àlle belastingplichtigen (zowel natuurlijke personen als rechtspersonen) en àlle rechthebbenden gelijk worden behandeld en dat de fiscale wetgeving en sociale wetgeving eenvormig worden toegepast. Heffing en inning van belastingen en sociale bijdragen enerzijds en toekenning en betaling van uitkeringen anderzijds moeten in heel het land op een correcte en gelijke wijze gebeuren. De recente kritiek van een oud-begrotingsminister, tevens professor aan deze universiteit, als zou door een regionaal verschillende aanpak van fiscale wanbetalers een nieuwe, zeer onrechtvaardige transfer op gang worden gebracht tussen het noorden en het zuiden van het land, doet in die zin weliswaar vreemd aan uit de mond van een toppoliticus die samen met de minister van Financiën toch 8 jaar het beleid hierover heeft mogen voeren maar bevestigt anderzijds dat de huidige regering met het opnemen van de gelijke behandeling van de belastingplichtigen wèl degelijk een pijnpunt aanpakt.

Ook de aandachtige lectuur en analyse van de pas uitgebrachte studie van de Nationale Bank van België over de uitkeringentransfers geeft trouwens aan dat een zichzelf respecterende overheid alles in het werk moet stellen om door een meticuleuze en transparante politiek inzake correct geïnde belastingen en juist toegekende uitkeringen de onderbouw voor de overheidsfinanciën en voor de sociale zekerheid veilig te stellen.

Fraude neemt niet alleen een steeds meer internationale vorm aan - gedurende deze studiedag zullen vast excursies over de internationale dimensie volgen - en verplaatst zich ook steeds sneller, waarbij systematisch gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheden van de nieuwe - grensoverschrijdende - technologieën. Dit manifesteert zich zowel in financiële transacties via bvb. internet, in de steeds gigantischere omzet van namaak of in de schrijnende problematiek van mensenhandel. Vaak strijden speurders nog met ongelijke middelen. Daarom zal de regering alle eigentijdse - democratische - middelen zoals datamining en een betere gegevensuitwisseling inzetten opdat voldoende fiscale en sociale controles zullen worden uitgevoerd. Zo zullen meer bepaald inzake de strijd tegen het zwartwerk en tegen georganiseerde netwerken van koppelbazen en tegen nieuwe fenomenen als de verkoop van heuse ‘sociale kits’ met valse documenten (C4, loonfiches, SIS-kaarten) de inspanningen worden geintensifiëerd.

Vanuit deze globale visie heeft het regeerakkoord voorzien in de oprichting van een College dat de directeurs omvat van de sociale, fiscale, politie- en gerechtelijke diensten die betrokken zijn bij de strijd tegen de fiscale en sociale fraude en dat werkt onder het gezag van een specifiek Ministerieel Comité. Dit College, dat onder mijn voorzitterschap werkt, heeft precies als opdracht gekregen in een jaarlijks actieplan voorstellen uit te werken die gericht zijn op de gelijke behandeling en de uniforme toepassing en op een geïntegreerde aanpak van fraude in al zijn verschijningsvormen.

De gevolgde aanpak betekende een drievoudige trendbreuk in de coördinatie van de fraudebestrijding:

• 1. voor de eerste keer zijn alle betrokken actoren in de fraudeproblematiek bij elkaar gebracht in een systematisch samenwerkingsverband;hiermee wilde de regering de bestaande kennis en expertise binnen de administraties valoriseren;
• 2. voor de eerste keer is een inventaris gemaakt van de reeds aanwezige data in de authentieke gegevensbronnen en van de behoeften inzake bijkomende gegevensuitwisseling binnen de administraties en tussen de administraties;
• 3. voor de eerste keer is een actieplan opgebouwd dat door de werkvloer gedragen wordt en dat voorziet in structurele en diepgaande maatregelen met effecten op de lange termijn.

Geachte dames en heren, specialisten in de materie en andere geïnteresseerden, u zult mij willen toestaan dat ik bij het begin van deze studiedag, u in het kort de krachtlijnen van het actieplan 2008-2009 tegen de fiscale en sociale fraude, zoals voorbereid door hogervernoemd College en door de regering op 2 juli in uitvoering gesteld, in herinnering breng.

Het actieplan loopt langs drie assen en vertrekt vanuit gegevensuitwisseling met respect voor de persoonlijke levenssfeer als centrale basisvoorwaarde. Voor een gecoördineerde strijd tegen de fraude is gestructureerde gegevensuitwisseling immers cruciaal: enkel door het bijeenbrengen van informatie uit verschillende domeinen (juridische, bedrijfseconomische, fiscale, sociale en financiële informatie) kan een passend antwoord geformuleerd worden op de fraudefenomenen. Zoals eerder gesteld dient bij dergelijke gegevensuitwisseling het evenwicht gewaarborgd te worden tussen de performante strijd tegen allerlei vormen van fraude en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Het actieplan bevat daarom zowel wettelijke als organisatorische maatregelen om deze gegevensuitwisseling mogelijk te maken. Het resultaat van de zeer omvattende inventarisatie van de relevante databanken en gegevensbronnen (welke gegevens worden door welke dienst bewaard voor welke periode en met welke identificatiesleutels, hoe zijn opslag en toegang wettelijk geregeld, …) heeft aan het licht gebracht dat de betrokken databanken efficiënter kunnen aangewend worden voor fraudebestrijding of dat sommige actoren in de fraudebestrijding vaak nog niet de toegang hadden tot de gegevens. Sommige gegevensbanken zullen worden geoptimaliseerd (bvb. snellere actualisering van de Kruispuntbank Ondernemingen met statutaire wijzigingen, beroepsverboden, uitbreiding met vrije beroepen, verscherpte controle op fictieve maatschappelijke zetels), voor sommige van de 25 opgelijste vragen naar toegang tot databanken kan de uitbreiding van toegangsmachtigingen een uitkomst bieden, voor andere databanken (bvb. voor de mededeling van persoonsgegevens door de FOD Financiën) is wetgevend werk vereist. In uitvoering van het actieplan worden deze stappen thans ondernomen.

Bij dit alles heeft het College dus uitdrukkelijk gesteld dat met het oog op het respect voor de privacy en om Big Brother situaties uit te sluiten de koppeling van verschillende databanken moet gebeuren onder internationaal aanvaarde principes en normen zoals het vermijden van onnodige centrale gegevensopslag; een preventieve controle op de rechtmatige toegang en het rechtmatig uitwisselen van gegevens, uit te voeren door een zogeheten trusted third party onafhankelijk van de gegevensbeheerders en de gebruikers van gegevens, de registratie van èlke consultatie en uitwisseling van persoonsgegevens (logging) om elk oneigenlijk gebruik te traceren en tenslotte de oprichting van een Sectoraal Comité binnen de Commissie voor de Bescherming van de Persoonlijke Levenssfeer om de machtiging tot elektronische uitwisseling te verlenen, klachten inzake inbreuken te behandelen en adviezen en aanbevelingen te verstrekken.

U zult willen zien, dames en heren, talrijk bij jullie de juristen ook, dat we bij het aanwenden van eigentijdse fraudebestrijdingsmiddelen zoals koppeling van databanken of datamining bijzonder secuur te werk gaan om de grondwettelijke rechten en vrijheden op geen enkele manier te schenden en de democratische rechtsstaat te beschermen.

De tweede as van het actieplan staat voor een integrale en gecoördineerde aanpak, eerder dan voor het opzetten van nieuwe structuren. In een vijftigtal actiepunten wordt de hele ketting van de fraudebestrijding bestreken, van preventie en detectie, gevolgd door een efficiënte controle en effectieve fraudebestrijding tot een adequaat vervolgingsbeleid met een afdoende sanctionering.

Preventie: via sensibiliseringscampagnes (bvb. inzake levensbedreigende namaakmedicijnen) kunnen de zichtbaarheid en het maatschappelijk draagvlak voor de fraudebestrijding zeker verhogen. Pro-actieve analyses naar nieuwe trends in witwaspraktijken, misbruik van vennootschapsstructuren of misbruik van het zelfstandigen- of grensarbeidersstatuut kunnen de detectie van fraude vooruit helpen. Bij deze analyses is een betere toegang tot economische databanken voor parketten en lokale politiediensten onontbeerlijk. Een centraal strafregister voor rechtspersonen alsook een register van natuurlijke personen met een beroepsverbod vormen eveneens een actiepunt. En ook het burgerrechtelijk aansprakelijk stellen van organisatoren van fraudemechanismen en van adviseurs die hen met raad en expertise bijstaan, moet dissuasief werken.

Efficiënte controle en effectieve fraudebestrijding beginnen bij een gegarandeerde betrouwbaarheid van documenten, wat ook de sterk toenemende identiteitsfraude moet helpen bestrijden. Het online kunnen verifiëren van documenten is dan ook een prioriteit voor de centrale Dienst voor Bestrijding van Valsheden.

Het actieplan omvat verder een intensieve strijd tegen allerhande misbruiken bij BTW-vrijstelling bij doorvoer, bij het stelsel van onderaannemers maar ook in de sfeer van de uitkeringsfraude. Nieuwe alarmerende fraudefenomenen zoals de verkoop van kits met valse sociale documenten (loonfiches, C4, SIS-kaarten, …), waarmee niet alleen ten onrechte sociale uitkeringen genoten worden maar eveneens leningen worden aangegaan die niet terugbetaald of met witwasgeld terugbetaald worden, vereisen evenzeer een zeer snelle en krachtige actie. Mogelijk zijn de eerste fraudecircuits met fictieve bedrijven die in het eerste semester voor de rechtbank zijn gebracht nog maar een verontrustend topje van de ijsberg. Verder gaat de focus ook blijvend naar een aantal fraudegevoelige sectoren als bouw, schoonmaaksector, transport, bel- en nachtwinkels en de markt van de tweedehandsauto’s.

Tenslotte: aan het eind van de ketting van de fraudebestrijding staan het vervolgingsbeleid en de afdoende sanctionering. Controle op het terrein kan enkel renderen in combinatie met een adequaat vervolgingsbeleid. Na vele jaren van voorbereiding is thans het ontwerp van Sociaal Strafwetboek in Ministerraad aanvaard en is het advies van de Raad van State vorige week binnengelopen. Het zal dan ook eerlang aan de Wetgevende Kamers kunnen worden voorgelegd. Ik wil niet vooruitlopen op de tussenkomst van de geprogrammeerde sprekers maar ik deel met velen de overtuiging dat het ontwerp Sociaal Strafwetboek de topprioriteit in het sociaal strafrecht is en dat de voorgestelde vereenvoudiging (inzake o.m. indeling van misdrijven in nog slechts vier categorieën) en o.m. de mogelijkheid om nog meer via minnelijke schikkingen te werken in alle fasen van het onderzoek en van de behandeling van het dossier alsook om administratieve sancties te werken, het mogelijk zal maken om in te gaan op de vraag van de Arbeidsauditoraten om zich nog meer en prioritair te kunnen concentreren op de ernstige structurele en georganiseerde fraude.

De afdoende sanctionering via de effectieve uitvoering van vonnissen en arresten na een gerechtelijke uitspraak vormt dan het sluitstuk van de fraudebestrijding. Personele middelen worden voorzien: niet alleen is reeds een aanvang genomen met de terbeschikkingstelling van gespecialiseerde fiscale ambtenaren bij de federale politie en bij de procureur des Konings en van liaison-ambtenaren bij het Centraal Orgaan voor de Inbeslagneming en de Verbeurdverklaring (COIV), maar eveneens zullen gespecialiseerde substituten in handelszaken en onderzoeksrechters gespecialiseerd in fiscale en sociale fraude worden aangesteld.

Geachte dames en heren, ik wil eindigen met de derde krachtlijn uit het actieplan:de gelijksoortige behandeling van de belastingplichtigen, rechthebbenden en werkgevers.

Deze opdracht uit het regeerakkoord is mijns inziens permanent belangrijk en krijgt een extra dimensie in het actueel politiek debat. Met het oog op de gelijksoortige behandeling van de belastingplichtigen, rechthebbenden en werkgevers wordt een analyse uitgevoerd bij de sociale en fiscale inspectiediensten. De analyse moet toelaten om binnen de onderscheiden geografische werkgebieden van de diensten en tussen de diensten op geaggregeerd niveau vergelijkingen te maken op het vlak van ingezette mensen en middelen, processen, output, impact en effecten. Hierdoor moet het mogelijk worden uitspraken te doen over coördinatie, frequentie, efficiëntie en effectiviteit van de controle(diensten) alsook over de onderlinge samenwerking en informatie-uitwisseling. Ik ben bijzonder verheugd dat na maanden van intensieve voorbereiding de Ministerraad op 26 september laatstleden zijn goedkeuring heeft kunnen verlenen aan deze opdracht.

Geachte dames, heren, professoren en magistraten, inspecteurs en controleurs, ambtenaren, advokaten, geachte aanwezigen, het actieplan is géén catalogus geworden van een aantal goedklinkende éénmalige acties maar herneemt een programma dat structurele maatregelen met dieptewerking heeft en precies door het samenspel van de verschillende actoren uit de economische, justitiële, fiscale, sociale en politionele sferen kans op duurzaam slagen heeft.

Precies in deze samenwerking en coördinatie ligt de kracht van het actieplan, precies daarin ligt het innovatieve. Het is vooral de gemeenschappelijke uiting van alle betrokken actoren op het terrein om door een gecoördineerd optreden alle vormen van fraude zo krachtdadig mogelijk te bestrijden en zo de verworvenheden van ons fiscaal-economisch model en van onze sociale zekerheid, die toch nog steeds de beste waarborgen bieden tegen armoede en uitsluiting, te vrijwaren en te beschermen.

Ik hield eraan deze inzichten met u te kunnen delen en wens u een ongetwijfeld boeiende studiedag met tal van interessante bijdragen aan het debat.

Ik dank u.

Carl Devlies

Deel dit nieuwsbericht

Tweet